Şirketinizde Windows Server kurdunuz, Active Directory'yi yapılandırdınız, çalışanlarınız dosya paylaşımlarına erişmeye, yazıcıları kullanmaya, ağ servislerine bağlanmaya başladı. Peki bu erişim yasal olarak neye dayanıyor? İşte tam burada, birçok işletmenin atladığı ama Microsoft denetimlerinde sorun yaşanmasına neden olabilecek önemli bir lisans kalemi devreye giriyor: CAL, yani İstemci Erişim Lisansı (Client Access License).
Bu rehberde Windows Server CAL'ın ne olduğunu, kaç tür CAL bulunduğunu, işletmenizin kaç CAL'a ihtiyaç duyduğunu nasıl hesaplayacağınızı ve hangi durumlarda User mı Device CAL mı almanız gerektiğini pratik örneklerle açıklayacağız.
Windows Server CAL, Windows Server işletim sistemine erişen kullanıcı veya cihaz için gereken erişim hakkını ifade eder. Sunucu lisansı ile CAL farklı kavramlardır: sunucu lisansı (Standard, Datacenter gibi) sunucuda yazılımın çalışma hakkını verir; CAL ise kullanıcıların veya cihazların o sunucudaki servislere erişim hakkını verir. Yani sunucu lisansı aldınız diye çalışanlarınızın sunucuya erişme hakkı otomatik olarak gelmez — her erişim noktası için ayrıca CAL gerekir.
CAL bir yazılım değildir, fiziksel bir şey kurmazsınız; bu bir hak belgesidir. Microsoft'tan veya yetkili satıcıdan aldığınızda CAL sayısını gösteren bir belge alırsınız ve bu belgeyi arşivlemeniz, denetim durumunda göstermeniz gerekir.
Microsoft iki tür CAL sunar: User CAL (Kullanıcı Başına) ve Device CAL (Cihaz Başına). İkisi arasındaki temel fark lisansın neye bağlı olduğudur.
Bir User CAL, tek bir kişinin sınırsız sayıda cihazdan sunucuya erişmesine izin verir. Örneğin Ayşe adlı bir çalışanınız var: ofiste masaüstü bilgisayardan, evden dizüstü bilgisayardan, yolda tabletinden veya telefonundan sunucuya bağlanabilir. Bu durumda sadece Ayşe için 1 User CAL yeterlidir, çünkü lisans kişiye bağlıdır.
Bir Device CAL ise tek bir cihazın sınırsız sayıda kullanıcı tarafından kullanılarak sunucuya erişmesine izin verir. Örneğin ofiste bir ortak bilgisayar var, sabah Mehmet, öğlen Fatma, akşam Ahmet bu bilgisayarı kullanarak sunucuya bağlanıyor. Bu durumda 1 Device CAL yeterlidir, çünkü lisans cihaza bağlıdır.
Karar vermenin basit formülü: iki sayıdan küçük olanı lisanslayın.
Örnek 1: Şirketinizde 30 çalışan var ve her çalışanın dizüstü, masaüstü ve cep telefonu olmak üzere ortalama 3 cihazı var (toplam 90 cihaz). Burada kullanıcı sayısı daha az olduğu için 30 User CAL almanız ekonomik ve yeterlidir.
Örnek 2: Bir üretim tesisinde 5 ortak terminal var ve gün boyunca 50 vardiyalı çalışan bu terminalleri kullanıyor. Burada cihaz sayısı az olduğu için 5 Device CAL almanız yeterlidir.
Çoğu modern işletme için User CAL genellikle doğru tercihtir, çünkü çalışanlar artık birden fazla cihazdan (bilgisayar, tablet, telefon) çalışmaktadır.
Eğer ofiste ortak cihazlar da varsa karma model mümkündür: örneğin 35 User CAL + 5 Device CAL alabilirsiniz. Ancak bu karmaşık takip gerektirir; hangisinin hangi kullanıcı veya cihaza ait olduğunu belgelemeniz önemlidir.
Eğer çalışanlarınız Remote Desktop Services (Uzak Masaüstü Hizmetleri) kullanarak sunucuya bağlanıyorsa (yani terminal sunucu, uzak uygulama yayınlama veya sanal masaüstü altyapısı kurduysanız), bu durumda standart CAL'a ek olarak RDS CAL gerekir. Yani üç katman lisans uygulanır:
RDS CAL da kendi içinde User ve Device olarak ikiye ayrılır ve yukarıdaki mantık aynı şekilde geçerlidir.
Bir CAL'ın sürümü, bağlanacağınız sunucunun sürümüne eşit veya daha yeni olmalıdır. Örneğin:
Sunucunuzu yükselttiğinizde CAL'ları da yükseltmeniz gerekebilir; bu maliyeti önceden bütçenize dahil edin.
Standart Windows Server CAL'ları (User ve Device CAL'lar) hiçbir yere kurulmaz. Bunlar fiziksel bir ürün anahtarı veya etkinleştirme gerektirmez. Satın aldığınızda size gelen belge, sahip olduğunuz CAL sayısını onaylar; bu belgeyi saklamanız yeterlidir.
Ancak RDS CAL'lar farklıdır: bunlar lisans sunucusuna teknik olarak yüklenir ve lisans sunucusu tarafından cihazlara veya kullanıcılara atanır. RDS CAL kullanıyorsanız, lisans sunucusunu yapılandırmanız ve lisans modunu (Per User veya Per Device) seçmeniz gerekir.
Teknik olarak sunucu, CAL sayısı yetersiz olsa bile bağlantıları reddetmez (RDS senaryosu hariç). Her şey çalışmaya devam eder. Ancak bu durum lisans uyumsuzluğu anlamına gelir ve Microsoft denetimleri sırasında keşfedilirse yasal ve mali sorunlara yol açabilir. Bu nedenle gerçek kullanıcı ve cihaz sayınız kadar CAL'a sahip olduğunuzdan emin olmalı ve satın alma belgelerini iyi saklamalısınız.
İş ortakları, dış yükleniciler veya müşteriler gibi harici kullanıcıların ağınıza erişmesi gerekiyorsa iki seçeneğiniz vardır:
Çok sayıda harici kullanıcı varsa EC lisansı genellikle daha ekonomiktir, ancak bu nadir kullanılan özel bir lisanstır; yetkili satıcınızdan detaylı bilgi almalısınız.
Eğer CAL hesaplaması konusunda emin değilseniz veya mevcut lisans envanterinizi gözden geçirmek istiyorsanız, Sprint Teknoloji olarak Windows Server ve Microsoft lisanslama konusunda danışmanlık desteği sunuyoruz. Senaryonuzu birlikte inceler, doğru CAL türünü ve adetini netleştiririz.
